Tiểu đường không chỉ là bệnh liên quan đến đường huyết mà còn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương mạch máu. Thực tế, người mắc đái tháo đường có nguy cơ đột quỵ và nhồi máu cơ tim cao gấp nhiều lần so với người bình thường. Đâu là nguyên nhân người tiểu đường lại dễ bị tắc mạch máu? Làm thế nào để bảo vệ hệ tim mạch và giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm, cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
1. Tiểu đường ảnh hưởng đến mạch máu như thế nào?
Đường huyết tăng cao trong thời gian dài không chỉ gây rối loạn chuyển hóa đường mà còn tác động trực tiếp đến hệ tuần hoàn. Lớp nội mạc mạch máu (lớp tế bào lót bên trong thành mạch) có nhiệm vụ giữ cho mạch máu luôn trơn láng, đàn hồi và giúp máu lưu thông thuận lợi. Khi đường huyết liên tục ở mức cao, lớp nội mạc này dần bị tổn thương.
Hậu quả là:
- Thành mạch mất tính đàn hồi.
- Cholesterol dễ bám vào thành mạch.
- Phản ứng viêm kéo dài.
- Mảng xơ vữa hình thành nhanh hơn.
Theo thời gian, lòng mạch ngày càng hẹp, làm giảm lượng máu nuôi các cơ quan quan trọng như tim, não, thận và mắt.
2. Nguyên nhân khiến người tiểu đường dễ bị tắc mạch máu
Đường huyết cao làm tổn thương thành mạch
Khi lượng glucose trong máu luôn ở mức cao, các phân tử đường sẽ gắn vào protein tạo thành các sản phẩm glycat hóa bền vững (AGEs). Các chất này làm:
- Thành mạch dày lên.
- Giảm độ đàn hồi.
- Gây tổn thương lớp nội mạc.
- Thúc đẩy quá trình xơ vữa.
Đây là bước khởi đầu của nhiều biến chứng tim mạch ở người tiểu đường.
Viêm mạn tính kéo dài
Tiểu đường được xem là tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp. Đường huyết cao kích thích cơ thể giải phóng nhiều chất gây viêm, khiến thành mạch luôn trong trạng thái bị kích ứng.
Viêm kéo dài sẽ:
- Làm mảng xơ vữa phát triển nhanh hơn.
- Tăng nguy cơ nứt vỡ mảng xơ vữa.
- Dễ hình thành huyết khối gây tắc mạch.
Rối loạn mỡ máu đi kèm
Phần lớn người mắc đái tháo đường type 2 đồng thời gặp tình trạng rối loạn lipid máu. Đặc điểm thường gặp gồm:
- Triglycerid tăng.
- Cholesterol LDL (cholesterol xấu) tăng.
- Cholesterol HDL (cholesterol tốt) giảm.
Các chất béo dư thừa này tích tụ dần trong thành động mạch, tạo thành mảng xơ vữa và làm hẹp lòng mạch.
Máu dễ hình thành cục máu đông
Tiểu đường làm thay đổi hoạt động của tiểu cầu và hệ thống đông máu. Người bệnh có xu hướng:
- Tiểu cầu dễ kết dính hơn.
- Máu dễ đông hơn.
- Khả năng tiêu cục máu đông giảm.
Điều này làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối trong lòng mạch. Nếu huyết khối làm tắc động mạch não sẽ gây đột quỵ, tắc động mạch vành sẽ gây nhồi máu cơ tim.
Cao huyết áp thường đi kèm
Nhiều người mắc tiểu đường đồng thời bị tăng huyết áp. Huyết áp cao liên tục gây áp lực lên thành mạch, khiến các tổn thương tiến triển nhanh hơn. Sự kết hợp giữa 3 yếu tố sau được xem là “bộ ba nguy hiểm” làm tăng đáng kể nguy cơ biến cố tim mạch.
- Đường huyết cao.
- Huyết áp cao.
- Mỡ máu cao.
- Ít vận động và thừa cân
Phần lớn người mắc đái tháo đường type 2 có tình trạng:
- Thừa cân.
- Béo bụng.
- Ít vận động.
Những yếu tố này làm:
- Tăng đề kháng insulin.
- Tăng triglycerid.
- Giảm tuần hoàn máu.
- Đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch.
3. Tắc mạch máu gây ra những biến chứng nào?
Nếu không kiểm soát tốt, người tiểu đường có thể phải đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm.
Đột quỵ
Khoảng 80% trường hợp đột quỵ là do tắc mạch não. Khi huyết khối hoặc mảng xơ vữa làm tắc động mạch não, tế bào não sẽ thiếu oxy và chết chỉ sau vài phút. Người bệnh có thể:
- Liệt nửa người.
- Méo miệng.
- Nói khó.
- Rối loạn trí nhớ.
- Tử vong nếu không cấp cứu kịp thời.
Nhồi máu cơ tim
Động mạch vành bị tắc khiến cơ tim không được cung cấp đủ oxy. Triệu chứng thường gặp:
- Đau thắt ngực.
- Khó thở.
- Vã mồ hôi.
- Đau lan vai trái hoặc hàm.
Đây là tình trạng cấp cứu y khoa cần được xử trí ngay.
Suy thận
Thận chứa rất nhiều mao mạch nhỏ. Khi các mạch máu này bị tổn thương, chức năng lọc của thận suy giảm, lâu dài có thể dẫn đến suy thận mạn.
Biến chứng mắt
Các mạch máu võng mạc rất dễ bị ảnh hưởng bởi đường huyết cao. Nếu không kiểm soát tốt, người bệnh có nguy cơ mắc bệnh võng mạc đái tháo đường, suy giảm thị lực hoặc mù lòa.
Loét bàn chân
Tắc mạch làm giảm lượng máu nuôi bàn chân. Kết hợp với tổn thương thần kinh ngoại biên, các vết thương nhỏ rất khó lành, dễ nhiễm trùng và có nguy cơ phải cắt cụt chi.
4. Làm thế nào để giảm nguy cơ tắc mạch ở người tiểu đường?
Kiểm soát đường huyết
Duy trì HbA1c theo mục tiêu bác sĩ khuyến nghị là yếu tố quan trọng nhất giúp giảm biến chứng.
Kiểm soát huyết áp
Đo huyết áp thường xuyên và dùng thuốc đúng chỉ định nếu cần.
Kiểm soát mỡ máu
Người tiểu đường nên xét nghiệm lipid máu định kỳ để theo dõi:
- Cholesterol toàn phần.
- LDL.
- HDL.
- Triglycerid.
Duy trì vận động
Ít nhất 150 phút vận động mức trung bình mỗi tuần như:
- Đi bộ nhanh.
- Đạp xe.
- Bơi lội.
- Yoga.
Ăn uống khoa học
Ưu tiên:
- Rau xanh.
- Cá biển.
- Ngũ cốc nguyên hạt.
- Đậu và các loại hạt.
Hạn chế:
- Đường tinh luyện.
- Đồ uống có đường.
- Thực phẩm chế biến sẵn.
- Mỡ động vật.
Bên cạnh việc kiểm soát đường huyết và sử dụng thuốc theo chỉ định, nhiều nghiên cứu cho thấy Omega-3, đặc biệt là EPA và DHA, có thể hỗ trợ bảo vệ sức khỏe tim mạch ở người mắc tiểu đường. Trong đó:
EPA giúp:
- Hỗ trợ giảm triglycerid.
- Hỗ trợ điều hòa phản ứng viêm.
- Hỗ trợ giảm kết tập tiểu cầu ở mức sinh lý.
- Góp phần bảo vệ thành mạch.
DHA hỗ trợ duy trì hoạt động của não bộ, thị giác và hệ thần kinh.
Hiện nay có nhiều loại Omega-3 trên thị trường, để chọn được loại hỗ trợ bảo vệ sức khỏe tim mạch ở người mắc tiểu đường hiệu quả thì nên chọn Omega-3:
- Dạng Triglyceride (TG) giúp cơ thể hấp thu tốt hơn.
- Hàm lượng EPA cao, hỗ trợ kiểm soát triglycerid và sức khỏe tim mạch.
- Có bổ sung DHA để hỗ trợ não bộ và thị lực.
- Nguồn dầu cá tinh chế, được kiểm soát kim loại nặng và các tạp chất.
Và Omega 3 Vinh Gia là một trong những sản phẩm sử dụng dầu cá tinh chế dạng Triglyceride nhập khẩu từ GC Rieber VivoMega AS (Nauy). Mỗi viên cung cấp EPA 340 mg và DHA 170mg (tỷ lệ EPA/DHA = 2:1), phù hợp cho người trưởng thành có nhu cầu bổ sung Omega-3 nhằm hỗ trợ sức khỏe tim mạch, não bộ và bảo vệ mạch máu.
Tiểu đường không chỉ là bệnh rối loạn đường huyết mà còn là nguyên nhân âm thầm làm tổn thương mạch máu, thúc đẩy xơ vữa và hình thành huyết khối. Vì vậy, người bệnh cần kiểm soát đồng thời đường huyết, huyết áp, mỡ máu và cân nặng, kết hợp chế độ ăn uống, vận động hợp lý để giảm nguy cơ biến chứng, bổ sung Omega-3 giàu EPA và DHA cũng là một giải pháp hỗ trợ giúp bảo vệ hệ tim mạch, giảm triglycerid và góp phần giảm nguy cơ biến chứng mạch máu ở người mắc tiểu đường.
